KHÁM PHÁ · SƠN SON MÀI SẮC
Qua từng lớp,
vẻ đẹp dần hiện ra.
Khám phá cách một tác phẩm sơn mài được tạo nên qua những lớp sơn, vật liệu và bàn tay người thợ.
KHÁM PHÁ · SƠN SON MÀI SẮC
Sơn mài là gì?
Một tác phẩm sơn mài được tạo nên từ cả quá trình phủ lên và mài đi.
Trong sơn mài, vẻ đẹp không chỉ nằm trên bề mặt mà được hình thành qua nhiều lớp sơn, màu sắc và vật liệu khác nhau. Các lớp ấy được phủ chồng lên nhau, sau đó người làm nghề dùng kỹ thuật mài để từng phần bên dưới dần hiện ra. Chính sự đan xen giữa phủ – mài – hé lộ tạo nên chiều sâu, sắc độ và vẻ đẹp đặc trưng của bề mặt sơn mài.
Vì sao lại là “sơn mài”?
Bởi có những thứ chỉ xuất hiện sau khi được mài đi. Trong quá trình tạo tác, màu sắc và vật liệu có thể được đặt ở những độ sâu khác nhau rồi tiếp tục được phủ bằng các lớp sơn phía trên.
Khi bề mặt đã đạt điều kiện phù hợp, người thợ mài cùng nước, từng chút một. Mài quá ít, lớp bên dưới chưa xuất hiện; mài quá sâu, chi tiết đã tạo trước đó có thể bị ảnh hưởng.
Qua mỗi lần mài, những lớp từng bị che khuất dần lộ ra: một mảng màu, một ánh vàng, một lớp vỏ trứng hay dấu vết của những công đoạn trước đó. Mài vì thế không chỉ làm phẳng bề mặt. Nó còn tham gia vào việc tạo nên hình ảnh cuối cùng.
Nguồn: artnam
Nguồn: nongsandienbien
Từ một giọt sơn ta
Trước khi trở thành một lớp sơn, nó bắt đầu từ nhựa cây. Một trong những chất liệu quan trọng của sơn mài truyền thống Việt Nam là sơn ta – nhựa được khai thác từ cây sơn, một loại cây được trồng lâu đời tại vùng trung du Bắc Bộ, trong đó Phú Thọ là vùng nổi tiếng với nghề trồng và khai thác sơn.
Sau khi được khai thác và chế biến, sơn ta được sử dụng trong nhiều công đoạn: làm vóc, gắn kết vật liệu, phủ các lớp sơn và hoàn thiện bề mặt. Từ một chất liệu tự nhiên, người thợ tạo nên những lớp sơn có khả năng kết nối với nhau qua cả một quá trình dài.
QUY TRÌNH SƠN MÀI
5 chặng trong quá trình tạo tác
CHUẨN BỊ CỐT
Cốt là phần vật liệu tạo hình và nâng đỡ tác phẩm. Gỗ, tre, gốm hay vật liệu khác cần cách chuẩn bị phù hợp; đây là chặng mở đầu, không phải lớp phủ bề mặt.
THAO TÁC TRỰC TIẾP · MÔ PHỎNG TƯƠNG TÁC
Thực hành: Chuẩn bị cốt
Chọn cốt để bắt đầu
Chọn cốt
Chọn dáng hộp, khay hoặc tranh cùng vật liệu cốt để bắt đầu.
Chọn một loại cốt để xem vật liệu ảnh hưởng ra sao đến việc chuẩn bị. Gỗ, tre, gốm và vật liệu khác cần cách xử lý phù hợp với cấu tạo sản phẩm.
Kiểm tra độ ổn định; thay đổi nhiệt độ và độ ẩm có thể ảnh hưởng cốt.
Lớp vải chỉ là lựa chọn minh họa khi phù hợp với cấu tạo cốt; không phải bước bắt buộc cho mọi vật liệu.
Ảnh minh họa. Chọn một chặng để thao tác ngay trên bề mặt 3D bên dưới.